Praca na drabinie – przepisy BHP i praktyczne porady

Z tego wpisu dowiesz się:

• co o pracy na drabinie mówią przepisy,

• kiedy potrzebne są uprawnienia, by móc pracować na drabinie,

• jak ustawić drabinę, by było bezpiecznie.

Praca na drabinie – przepisy

O tym, jakich zasad należy przestrzegać, pracując na drabinie, mówią przepisy. Najważniejszym z nich jest Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, w którym zawarto ogólne zasady bezpieczeństwa pracy w różnych warunkach, w tym na wysokości.

Dokument nie tylko definiuje pojęcie pracy na wysokości, odpowiadając na pytanie, czy praca na drabinie jest pracą na wysokości, ale także porusza kwestie związane z właściwą organizacją stanowiska pracy i wskazuje niedopuszczalne zaniedbania podczas zadań wykonywanych przy użyciu przenośnych drabin. Należą do nich m.in.:

• używanie drabiny niesprawnej, uszkodzonej,

• stosowanie drabiny rozstawnej jako przystawnej,

• ustawianie sprzętu na podłożu niestabilnym i opieranie go o niestabilne, lekkie obiekty,

• schodzenie lub wchodzenie po drabinie tyłem do niej,

• przenoszenie przez jedną osobę drabiny mającej długość ponad 4 m.

Jak wskazuje wspomniane rozporządzenie, drabiny przenośne, które wykorzystuje się w zakładach pracy, muszą również spełniać warunki Polskich Norm, czyli przede wszystkim PN-EN 131 – norma ta składa się z kilku części, z których każda porusza inne zagadnienia dotyczące drabin (opisuje ich rodzaje, oznakowanie, sposób użytkowania itd.).

Praca na drabinie – do jakiej wysokości bez uprawnień?

Praca na poziomie poniżej 1 m nie wymaga od pracownika wykazywania żadnych uprawnień. Natomiast zgodnie z przepisami BHP, praca na drabinie powyżej 1 m jest już pracą na wysokości. W związku z tym, jeśli dana osoba pracowała na wysokości 1-3 m, musiała posiadać zaświadczenie lekarskie potwierdzające brak przeciwwskazań do wykonywania pracy w takich warunkach. Tak było jeszcze do niedawna.

Obecnie wymagania dotyczące osób wykonujących obowiązki na wysokości do 3 m (np. w przypadku pracy na drabinie powyżej 2 m) są takie same jak wymagania dotyczące wcześniej wyłącznie pracy na drabinie powyżej 3 m. Konieczne jest więc wykonanie badań wysokościowych (kwestie tę reguluje Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 listopada 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy).

Ukończenie specjalistycznego kursu, który pozwala uzyskać uprawnienia wysokościowe, jest natomiast nieobowiązkowe, ale stanowi element dobrych praktyk i zwiększa bezpieczeństwo pracy. Ponadto każdy, kto będzie pracował na drabinie, bez względu na to, jak jest ona wysoka, musi zostać do tego przeszkolony w ramach szkolenia BHP.

Praca na drabinie na wysokości wymaga również zastosowania odpowiednich środków ochrony indywidualnej. Należą do nich przede wszystkim szelki bezpieczeństwa (najlepiej w zestawieniu z linką asekuracyjną albo urządzeniem samohamownym) oraz hełm, a także odzież i obuwie robocze. Ważną kwestią pozostaje również asekuracja drugiej osoby.

Bezpieczna praca na drabinie – jak ustawić sprzęt?

Jedną z najistotniejszych kwestii wpływających na bezpieczeństwo użytkowników drabin, jest odpowiednie ich usytuowanie. Nie można robić tego na śliskim i nierównym podłożu ani w pobliżu różnorodnych maszyn, sprzętów i dróg ewakuacyjnych. Drabina musi być w pełni stabilna, w czym z jednej strony pomaga prawidłowe, zgodne z instrukcją rozstawienie jej, a z drugiej strony – antypoślizgowe stopki oraz stabilizatory.

W niektórych sytuacjach może pojawić się problem, jak ustawić drabinę na schodach. Bezpieczne usytuowanie sprzętu jest w tym wypadku trudniejsze i wymaga szczególnej ostrożności. Jedną część drabiny opiera się równolegle do schodów tuż przed pierwszym stopniem, a drugą – na wybranym stopniu. Przed użyciem sprzęt trzeba wycentrować, zablokować i sprawdzić jego stabilność. Do użytku w takich miejscach najlepiej korzystać ze specjalnej drabiny wyposażonej w system adaptacji na schody, dzięki któremu możliwe jest ustabilizowanie drabiny w różnych warunkach. 

Nie tylko ustawienie drabiny na schodach może stanowić wyzwanie. Trzeba też pamiętać o prawidłowym korzystaniu z drabiny przystawnej, którą w celu użycia należy oprzeć np. o ścianę. Kąt nachylenia takiego sprzętu powinien wynosić w przybliżeniu 65-75 stopni, co zapobiega jego wywróceniu.

Praca na drabinie – czy to w warunkach domowych, czy na placu budowy – wymaga zachowania dużej ostrożności. Przyczyną wielu wypadków jest bowiem brak odpowiedniej stabilności, nieodpowiednie rozłożenie sprzętu czy nieprawidłowe korzystanie z niego. Warto też zainwestować w drabinę od sprawdzonego producenta oraz środki indywidualnej ochrony, dzięki którym wszelkie czynności wykonywane na wysokości będą obarczone mniejszym ryzykiem upadku.